Giảm thiểu rác thải nhựa nâng tầm du lịch Việt Nam

Hội thảo là hoạt động trong khuôn khổ Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa toàn cầu (GPIP) giai đoạn II của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam nhằm đánh giá cơ sở hiện trạng ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu phát biểu tại hội thảo. Ảnh: TITC

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu cho biết, trong hai năm vừa qua, du lịch Việt Nam đã phục hồi và phát triển ngoạn mục với lượng khách quốc tế và nội địa năm 2025 đạt đỉnh cao nhất từ khi thành lập ngành đến nay, trở thành điểm sáng về tăng trưởng du lịch trong khu vực và trên thế giới. Dù vậy, ngành du lịch Việt Nam cũng đối mặt với những thách thức không nhỏ, trong đó rác thải nhựa, đặc biệt là những đồ nhựa dùng một lần đang trở thành vấn đề đáng lo ngại tại nhiều điểm đến và cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch. Ô nhiễm rác thải nhựa không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường sinh thái, đa dạng sinh học mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng điểm đến, trải nghiệm của du khách và năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong dài hạn. “Giảm thiểu rác thải nhựa không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu trong tiến trình phát triển du lịch bền vững, xanh và có trách nhiệm” - Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu nêu rõ.

Theo Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu, thời gian qua Chính phủ Việt Nam đã đưa vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa vào các định hướng chiến lược và kế hoạch hành động của quốc gia, kết hợp giữa quản lý bền vững, chiến lược thích ứng khí hậu và hỗ trợ chính sách đồng bộ. Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, tập trung vào việc xanh hóa nền kinh tế, phát triển năng lượng tái tạo, áp dụng kinh tế tuần hoàn, và huy động tài chính xanh để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Bộ VHTTDL, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã triển khai cách tiếp cận đa chiều, tích hợp tiêu chí bền vững vào quản lý vận hành du lịch; phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương, đối tác quốc tế thúc đẩy các chính sách về du lịch xanh, du lịch bền vững; khuyến khích các mô hình kinh doanh du lịch thân thiện với môi trường, từng bước giảm thiểu nhựa dùng một lần trong các cơ sở lưu trú du lịch, khu điểm du lịch và chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu tham gia hội thảo. Ảnh: TITC

Về phía Bộ VHTTDL đã đưa ra nhiều định hướng quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, phát triển du lịch xanh. Có thể kể đến như Quyết định 1355/QĐ-BVHTTDL ban hành bộ tiêu chí Nhãn Du lịch bền vững Bông sen xanh; Quyết định 4666/QĐ-BVHTTDL ban hành bộ tiêu chí hướng dẫn bảo vệ môi trường tại các di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh quốc gia; Quyết định 4216/QĐ-BVHTTDL ban hành Quy tắc ứng xử bảo vệ môi trường trong hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch; Quyết định 1066/QĐ-BVHTTDL ban hành Bộ tiêu chí môi trường cho cơ sở du lịch; Thông tư liên tịch 19/2013/TTLT-BVHTTDL-BTNMT ban hành khung hướng dẫn bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch…

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu khẳng định: “Với sự đồng hành của UNDP, các tổ chức quốc tế, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, du  lịch Việt Nam sẽ đẩy mạnh nỗ lực trong công tác giảm thiểu rác thải nhựa, nâng cao chất lượng điểm đến, đóng góp tích cực vào việc hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết môi trường của quốc gia. Việt Nam sẽ là một điểm đến thực sự xanh - sạch - đẹp trên thế giới, tạo ra những trải nghiệm đặc biệt cho khách du lịch bốn phương”.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu điều hành phiên thảo luận. Ảnh: TITC

Thách thức trong du lịch không rác thải nhựa

Bà Nguyễn Thanh Bình - Phó trưởng phòng Lưu trú du lịch Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, trong ngành du lịch, khách du lịch lưu trú thải trung bình 1,2kg/ngày đêm, khách không lưu trú thải 0,5kg/ngày, trong đó có nhiều vỏ chai nhựa. Ngành du lịch gặp khó khăn trong việc thúc đẩy du lịch xanh bởi việc thay đổi quy trình hoạt động, quy định của đơn vị cần thời gian; khó khăn về tài chính do cơ sở quy mô nhỏ, không có đủ tiềm lực về tài chính để triển khai các chương trình lớn, đầu tư thiết bị xử lý rác. Hơn thế, một số chủ cơ sở quan tâm đến lợi ích trước mắt, chưa nhận thức đẩy đủ về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Các đơn vị cũng chưa có nhân lực chuyên trách về bảo vệ môi trường; nhà điều hành, chủ đầu tư còn lúng túng trong định hướng. Đặc biệt là khó khăn kết nối, tư vấn phát triển sản phẩm của các ngành, đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan cho khách để hình thành sản phẩm phù hợp nhu cầu của doanh nghiệp và khách du lịch.

Bà Nguyễn Thanh Bình - Phó trưởng phòng Lưu trú du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) chia sẻ về định hướng phát triển du lịch xanh. Ảnh: TITC

Một nghiên cứu của UNDP cho biết, du lịch đang tăng trưởng mạnh, kéo theo áp lực môi trường, đặc biệt là chất thải nhựa dùng một lần; sản phẩm, bao bì nhựa đang trở thành rủi ro trực tiếp cho hình ảnh, sức cạnh tranh và sinh kế du lịch. Tại Việt Nam, mỗi ngày có khoảng 70.000 tấn rác thải sinh hoạt thải ra môi trường; lượng tiêu thụ nhựa bình quân của một người là 81kg/năm. Theo UNDP, nếu không có những biện pháp quản lý môi trường hiệu quả, đặc biệt là kiểm soát ô nhiễm nhựa, những giá trị cốt lõi làm nên sức hấp dẫn của du lịch sẽ bị suy thoái.

Một thách thức khác, theo UNDP, doanh nghiệp dù đã có nhận thức nhưng chưa đưa ra hành động cụ thể. UNDP cho biết, dù 95-100% doanh nghiệp nhận thức được tác hại của rác nhựa, nhưng 95% (Ninh Bình) và 81,6% (Đà Nẵng) vẫn đang cung cấp nhựa dùng một lần. 53% doanh nghiệp cho rằng sản phẩm thay thế đắt hơn nhựa; 87% doanh nghiệp cho rằng nhựa tiện lợi và khách hàng đã quen thuộc. Thêm vào đó, thiếu nhà cung cấp sản phẩm xanh ổn định và giá cả phải chăng.

Bà Phạm Lê Thảo - Phó trưởng phòng Lữ hành (Cục Du lịch quốc gia Việt Nam) nhấn mạnh vấn đề cải thiện rào cản chi phí và sản phẩm thay thế. Ảnh: TITC

Mặt khác, theo UNDP, khách du lịch dù sẵn sàng nhưng thụ động. 72% khách tại Ninh Bình sử dụng nhiều hơn 3 chai nhựa/ngày; khách quốc tế tiêu thụ chai nhựa nhiều hơn khách nội địa (do lo ngại an toàn nước uống). 71% du khách chỉ chấp nhận trả thêm dưới 10% chi phí chuyến đi cho các hoạt động bảo vệ môi trường; du khách cũng sẽ không tự thay đổi nếu không có hạ tầng hỗ trợ cũng như các lựa chọn “mặc định xanh” từ phía doanh nghiệp.

PGS.TS. Phạm Trung Lương - Chuyên gia tư vấn du lịch UNDP cũng đưa ra nhìn nhận tương tự, bởi các sản phẩm nhựa hiện vẫn có thị trường tiêu thụ lớn, lợi nhuận cao. Trong khi đó, các cơ sở tiêu thụ vẫn ưu tiên lựa chọn sản phẩm nhựa bởi giá thành rẻ, thuận tiện trong đóng gói và bảo quản thực phẩm, nhu cầu sử dụng thường xuyên. Đặc biệt, khách du lịch vẫn còn phụ thuộc vào thói quen và hơn thế là chưa có lựa chọn thay thế hiệu quả.

Phát huy các sáng kiến giảm thiểu rác thải nhựa dùng một lần

Tại hội thảo, nhiều đơn vị đã đưa ra những mô hình cụ thể áp dụng trong thực tế góp phần thiết thực trong việc khai thác hoạt động mô hình kinh tế, giảm thiểu rác thải nhựa dùng một lần. Bên cạnh đấy, hội thảo cũng đề xuất các khuyến nghị nhằm tìm kiếm, thực hành mô hình quản lý chất thải hiệu quả ở các khu vực tập trung du lịch. Bà Phạm Lê Thảo - Phó trưởng phòng Lữ hành (Cục Du lịch quốc gia Việt Nam) nhấn mạnh vấn đề cải thiện rào cản chi phí và sản phẩm thay thế.

Ông Hoàng Hồ Hữu Huy - phụ trách truyền thông nền tảng XomTour ở Đà Nẵng chia sẻ, XomTour tiếp cận theo cách xây dựng một hệ sinh thái, hợp tác với các đơn vị có cùng mục tiêu quan tâm đến môi trường, tạo ra sản phẩm không rác thải nhựa từ ban đầu. Thông qua hoạt động của nền tảng, hỗ trợ các thành viên về bảo vệ môi trường, bảo vệ văn hóa bản địa; trao quyền cho cộng đồng, nâng cao năng lực, cải thiện đời sống kinh tế. “XomTour kết nối du khách theo nhu cầu cụ thể đến cộng đồng, từ đó mang lại lợi ích kinh tế và cải thiện kỹ năng cho cộng đồng” - ông Hoàng Hồ Hữu Huy chia sẻ.

Các đại biểu trao đổi tại hội thảo. Ảnh: TITC

Bà Đỗ Thị Huyền Trâm - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hòa Bắc (Đà Nẵng) chia sẻ, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hòa Bắc ra đời với mong muốn phục hồi rừng, bảo vệ tài nguyên nước, từ đó hướng đến phát triển nông nghiệp, du lịch. Thông qua hoạt động du lịch, Hợp tác xã gắn với học tập cộng đồng phát triển sinh kế cho người dân; tạo nguồn thu từ du lịch, góp phần thay đổi nhận thức người dân trong bảo vệ môi trường. “Các đơn vị quan tâm cần hướng đến sản phẩm du lịch cộng đồng, hướng tới nông nghiệp thân thiện. Trên cơ sở đó, giúp cho người dân và du khách hưởng lợi, du lịch ngày càng tốt lên” - bà Đỗ Thị Huyền Trâm nêu ý kiến.

​Ông Hà Huy Lợi - Giám đốc doanh nghiệp tư nhân Ngôi Sao ở Ninh Bình cho biết, doanh nghiệp khai thác khu vực đầm Vân Long, động Thiên Hà. Doanh nghiệp triển khai hoạt động trải nghiệm “Một ngày làm nông dân” và “Du khảo đồng quê”; liên kết với các hộ dân địa phương, cam kết không sử dụng sản phẩm nhựa trong tour; yêu cầu nhân viên khi phục vụ du khách phải thu gom rác mang về. Cam kết là thước đo cuối cùng với phản hồi của khách, dưới mức yêu cầu sẽ bị xử lý. Doanh nghiệp Ngôi Sao luôn làm gương cho du khách, từ đó góp phần thúc đẩy hoạt động bảo vệ môi trường trong du lịch.

Các địa biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo. Ảnh: TITC

Kết thúc hội thảo Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu cho biết, Cục Du lịch quốc gia Việt Nam sẽ tổng hợp, tiếp thu các kết quả nghiên cứu, ý kiến tham vấn và khuyến nghị được đưa ra tại Hội thảo, làm cơ sở cho việc hoàn thiện chính sách, định hướng phát triển sản phẩm, cũng như tăng cường phối hợp liên ngành nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong ngành Du lịch. Đây là chiến lược mang lại lợi ích kép: vừa bảo vệ cộng đồng, vừa nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, vừa giữ vững giá trị thương hiệu du lịch Việt Nam.

Trung tâm Thông tin du lịch