Du lịch xanh. Ảnh: Bùi Duy Từ

Sự phát triển của du lịch gắn liền với công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Từ một ngành dịch vụ còn non trẻ với cơ sở vật chất hạn chế, du lịch ngày nay đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Hành trình chuyển mình mạnh mẽ

Trong những năm đầu sau khi thành lập, hoạt động du lịch chủ yếu phục vụ công tác đối ngoại, đón tiếp các đoàn khách quốc tế, chuyên gia và bạn bè quốc tế đến Việt Nam. Cùng với công cuộc đổi mới, chính sách mở cửa và hội nhập quốc tế đã mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành du lịch.

Trong giai đoạn 1990-2000, nhiều chủ trương, chính sách được ban hành, tạo nền tảng pháp lý và định hướng chiến lược cho sự phát triển của ngành. Việc ban hành Pháp lệnh Du lịch, thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước về Du lịch và triển khai Chương trình Hành động quốc gia về Du lịch đã mở đường cho quá trình phát triển du lịch trong thời kỳ hội nhập. Lượng khách quốc tế tăng từ 250.000 lượt năm 1990 lên hơn 2 triệu lượt năm 2000, gấp 8 lần.

Bước sang giai đoạn 2000-2010, du lịch Việt Nam phát triển ổn định với hạ tầng ngày càng được đầu tư đồng bộ, thị trường mở rộng và công tác xúc tiến quảng bá được đẩy mạnh. Chương trình Xúc tiến Du lịch Quốc gia ra đời là nền tảng đẩy mạnh hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch, góp phần nâng cao vị thế điểm đến Việt Nam trên trường quốc tế. Đến năm 2010, cả nước đón trên 5 triệu lượt khách quốc tế, 28 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ du lịch đạt gần 96.000 tỷ đồng.

Biểu đồ 1: Khách quốc tế đến Việt Nam, 1990-2026 (Triệu lượt)

Giai đoạn 2010-2019 đánh dấu thời kỳ tăng tốc với nhiều cơ chế, chính sách quan trọng được ban hành, nổi bật là Nghị quyết 08-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Du lịch 2017. Hệ sinh thái du lịch từng bước được hoàn thiện từ hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú đến hệ thống sản phẩm du lịch. Năm 2019, Việt Nam đón 18 triệu lượt khách quốc tế, 85 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ du lịch đạt 755.000 tỷ đồng, đóng góp khoảng 9,2% GDP, khẳng định vị thế là một trong những ngành kinh tế động lực của đất nước.

Giai đoạn 2020-2026 là thời kỳ biến động chưa từng có đối với du lịch toàn cầu với những thách thức lớn: đại dịch Covid-19, bất ổn địa chính trị, xung đột vũ trang tại nhiều khu vực, căng thẳng thương mại, lạm phát gia tăng và tăng trưởng kinh tế thế giới suy giảm. Trong bối cảnh đó, ngành du lịch Việt Nam đã thể hiện năng lực thích ứng và khả năng phục hồi mạnh mẽ hàng đầu khu vực.

Với sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, ngành du lịch đã chủ động tham mưu các cấp ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng tạo thuận lợi cho du lịch như thị thực thông thoáng, đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảnh, mở rộng kết nối hàng không, đầu tư hạ tầng du lịch, tăng cường kết nối liên ngành... Giai đoạn này cũng gắn với sự thúc đẩy mạnh mẽ về chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực du lịch, đổi mới xúc tiến quảng bá, đa dạng hóa hệ thống sản phẩm du lịch, tăng cường liên kết trong nước, đẩy mạnh hợp tác, mở rộng thị trường quốc tế.

Nhờ đó, du lịch Việt Nam đã có sự phục hồi nhanh chóng. Năm 2025, toàn ngành đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế, vượt qua con số kỷ lục 18 triệu lượt của năm 2019, phục vụ 137 triệu lượt khách nội địa, tổng thu đạt trên 1 triệu tỷ đồng - mức cao nhất trong lịch sử. Năm 2026, ngành du lịch tiếp nối đà tăng trưởng mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế, 150 triệu lượt khách nội địa, tổng thu đạt khoảng 1,125 triệu tỷ đồng. Du lịch được Chính phủ đánh giá là điểm sáng trong bức tranh kinh tế - xã hội. Du lịch không chỉ trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực khác.

Biểu đồ 2: Khách du lịch nội địa, 1990-2026 (Triệu lượt)

Động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Với đặc thù là ngành kinh tế tổng hợp có tính lan tỏa cao, du lịch đã chứng minh vai trò một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Sự phát triển của du lịch không chỉ tạo nguồn thu trực tiếp từ khách du lịch, mà còn kích thích sự phát triển của nhiều lĩnh vực liên quan như giao thông vận tải, lưu trú, ăn uống, thương mại, xây dựng, nông nghiệp và các ngành dịch vụ khác. Du lịch góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển cho nhiều địa phương.

Một đóng góp đặc thù của du lịch là vai trò “xuất khẩu tại chỗ”, đưa khách quốc tế đến Việt Nam để trực tiếp sử dụng sản phẩm và dịch vụ trong nước, tạo nguồn thu ngoại tệ và quảng bá hình ảnh đất nước. Đồng thời, du lịch góp phần đưa các sản phẩm nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ, OCOP và sản phẩm văn hóa sáng tạo Việt Nam ra thị trường quốc tế. Nhờ đó, thương hiệu du lịch Việt Nam ngày càng được khẳng định với nhiều danh hiệu uy tín trên thế giới, góp phần nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế.

Bên cạnh những đóng góp về kinh tế, du lịch còn là ngành tạo việc làm và sinh kế cho hàng triệu lao động trong chuỗi cung ứng dịch vụ. Thông qua các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn, sinh thái và văn hóa, nhiều người dân ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo có thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Cùng với sự tăng trưởng mạnh mẽ, thương hiệu du lịch Việt Nam ngày càng được khẳng định trên trường quốc tế. Việt Nam nhiều lần được vinh danh là Điểm đến hàng đầu châu Á, Điểm đến di sản hàng đầu thế giới, Điểm đến Golf tốt nhất châu Á…, cùng nhiều danh hiệu nổi bật khác do các hãng truyền thông, tổ chức quốc tế yêu mến bình chọn.

Biểu đồ 3: Tổng thu từ khách du lịch, 1990-2026 (Nghìn tỷ đồng)

Khẳng định vai trò ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên phát triển mới

Nhìn lại chặng đường 66 năm xây dựng và phát triển, ngành du lịch Việt Nam đã có bước tiến dài từ một hoạt động dịch vụ trở thành ngành kinh tế tổng hợp quan trọng của đất nước.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành du lịch đang đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng xanh, thông minh và bền vững; lấy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số là động lực đột phá, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc dựa trên nền tảng văn hóa, di sản và bản sắc dân tộc, mang lại những giá trị trải nghiệm độc đáo cho du khách.

Phát huy truyền thống 66 năm xây dựng và trưởng thành, cùng với sự quan tâm của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự ủng hộ, đồng hành của các Bộ, Ban, Ngành, cùng cộng đồng doanh nghiệp, người dân và các cơ quan báo chí, truyền thông, các đối tác trong nước và quốc tế, ngành du lịch Việt Nam đang nỗ lực phấn đấu hướng đến mục tiêu thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần thực hiện thành công khát vọng phát triển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trung tâm Thông tin du lịch